zamknij Strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności . Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.
Rynek Podgórski z dawnym kościołem św. Józefa. Zdj. Natan Krieger, około 1900. Fotografia pochodzi ze zbiorów MHK

Od miasteczka do europejskiej metropolii – jak Kraków stał się miastem na miarę europejskiej czołówki

Historia krakowskiego Podgórza

2017-10-06
Na początku przyszłego roku zostanie odsłonięty pierwszy pomnik Juliusza Lea. Stanie w symbolicznym miejscu – w dzielnicy Podgórze, u zbiegu ulicy Nadwiślańskiej i Józefińskiej. Miejsce to nie zostało wybrane przypadkowo, to właśnie historyczne połączenie Krakowa z Podgórzem było prawdziwym krokiem milowym w rozwoju stolicy Małopolski.

Pierwsze postulaty rozbudowania miasta Juliusz Leo wysunął już pod koniec XIX w. wtedy, gdy był członkiem Rady Miasta. Kraków wraz z Błoniami miał wówczas niespełna 7 km kw. Jednocześnie Europa zmagała się z „wybuchem miast”, które w tym czasie przeżywały swój największy rozwój. Kraków, ze swoimi dość ciasnymi uliczkami, nie był gotowy do takiego skoku cywilizacyjnego. Przez to u progu XX wieku był jednym z najbardziej zaludnionych obszarów w monarchii habsburskiej.- Dla wizjonerów takich jak Juliusz Leo jasne było, że w tych starych murach miasto się już nie rozwinie – komentuje prof. Łukasz Sroka z Uniwersytetu Pedagogicznego. Powiększenie udało się jednak dopiero, gdy został prezydentem. Sprawował władzę nieprzerwanie przez 14 lat, jednocześnie aktywnie uczestnicząc w walce o niepodległą Polskę. Dzięki Leo Kraków zyskał nowe perspektywy rozwoju. Uporządkowane zostały miejskie finanse, wykupiono Wawel z rąk armii austro-węgierskiej, rozbudowano sieć kanalizacyjną, wodociągową i tramwajową oraz utworzono jednostkę miejską, która zajęła się sprzątaniem ulic komentuje Katarzyna Olesiak, dyrektor Wydziału Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Miasta Krakowa. Plan Juliusza Lea realizowany w latach 1910 – 1915 sprawił, że miasto powiększyło się aż ośmiokrotnie - do 46,9 km kw. W tamtym czasie Kraków zyskał oblicze nowoczesnej, europejskiej metropolii – dodaje pani Katarzyna Olesiak.
Prezydent Juliusz Leo. Fotografia pochodzi ze zbiorów MHK.Prezydent Juliusz Leo. Fotografia pochodzi ze zbiorów Muzeum Historycznego Miasta Krakowa 

Mały – duży Kraków
Od początku prezydentury Juliusz Leo modernizował Kraków, za wzór przyjmując stolice takie jak Wiedeń czy Paryż. Zwracał szczególną uwagę na wygląd miasta - jego „prawą ręką” i wiceprezydentem był wybitny architekt, Józef Sare. Prezydent skierował do polskich artystów i techników konkurs na plan regulacyjny miasta. Miał on za zadanie zespolić jego starą i nową część. Rozplanowano więc nowe drogi i mosty. Powstały osiedla mieszkaniowe, gmachy publiczne oraz zabudowa handlowo – przemysłowa i tereny zielone. Nie tylko rozszerzono linie tramwajowe, ale zbudowano także nowe sieci z zastosowaniem nowoczesnych rozwiązań technicznych. Plan Regulacyjny Wielkiego Krakowa był pierwszym takim rozwiązaniem w Polsce. Wielu zmian Juliusz Leo nie zdążył wprowadzić. Zmarł w trakcie prezydentury, w wyniku komplikacji po przebytym ataku serca. - W planach miał budowę kanału spławnego Wiedeń – Kraków, mającego na celu połączenie Dunaju z Wisłą. Drugim nieudanym przedsięwzięciem było przyłączenie Wieliczki do Krakowa. Wieliczka wybroniła się dzięki Kopalni Soli – wspomina wnuk prezydenta, Juliusz Wit Leo. - Gdyby nie przedwczesna śmierć na pewno powstałoby więcej inwestycji publicznych o charakterze architektonicznym – kamienice, szkoły. Inwestycje budowlane były oczkiem w głowie prezydenta. Dodatkowo rozwijałby też mocniej sieć kanalizacyjną i wodociągową. To była bolączka ówczesnego Krakowa – dodaje prof. Łukasz Sroka. Mimo niedokończonych inwestycji śmiało można powtórzyć za Tadeuszem Boyem Żeleńskim, iż dał on miastu ramę dla przyszłego rozwoju na 100 lat”. Po śmierci Juliusza Leo Kraków nie rozwijał się już tak dynamicznie. Duży wpływ miała na to sytuacja międzynarodowa, a także przeniesienie wszystkich ważnych instytucji do Warszawy. Kraków pozostał jednak ważnym ośrodkiem polskości.

Wielki Kraków
Koncepcja Wielkiego Krakowa to najważniejsze dzieło Juliusza Lea. –Sam jego inicjator jest postrzegany jako jeden z najwybitniejszych prezydentów autonomicznego Krakowa – komentuje Katarzyna Olesiak. Realizacja planu sprawiła, że miasto powiększyło się o kilkanaście małych gmin oraz kilka obszarów dworskich. Dlaczego zatem miasta nie powiększono wcześniej? Co sprawiło, że połączenie trwało tak długo? - Możemy wyróżnić trzy główne powody. Przede wszystkim przeszkodą było konserwatywne społeczeństwo, które bało się zmian i rozwoju. Pojawiły się obawy przed zniszczeniem miasta i przeświadczenie, że powiększenie miasta nie jest nikomu potrzebne. Ponadto rozszerzenie granic wiązało się z ogromnymi kosztami. Przyłączone tereny, w większości ubogie, wymagały wielu inwestycji – wyjaśnia prof. Łukasz Sroka. Prawdziwym wyzwaniem okazały się negocjacje z Podgórzem. Był to rejon dobrze rozwinięty, z doskonałymi terenami pod fabryki. Dlatego burmistrz Podgórza nie od razu przyjął propozycję Juliusza Lea. To Kraków bowiem miał zyskać znacznie więcej niż Podgórze.

Podgórze – źródła sukcesów u progu XX wieku
Kopiec Krakusa, z którego rozciąga się widok na cały Kraków to jeden z najbardziej charakterystycznych punktów na mapie Podgórza. - O tym terenie można w zgodzie z prawdą napisać, że to miejsce prestiżowe, w którym zaczyna się historia Krakowa. Prowadzone przed laty badania archeologiczne dowiodły, że osadnictwo na tym terenie rozwijało się już kilkaset lat przed naszą erą. W Krakowie podobne tradycje ma tylko Wawel. W czasach nowożytnych zamieszkiwała tu szlachta. W XIX wieku teren ten zajęli Austriacy, bo po pierwsze był strategicznie położony, a po drugie rozciągają się stąd piękne panoramiczne widoki na Stare Miasto – komentuje prof. Łukasz Sroka z Uniwersytetu Pedagogicznego. W 1913 roku prezydent Krakowa Juliusz Leo określił Podgórze jako „perłę w pierścieniu gmin otaczających”. Nie były to tylko czcze pochlebstwa mające na celu przyśpieszenie finalizacji połączenia, o które zabiegał od kilku lat. Podgórze faktycznie wyróżniało się nie tylko na tle sąsiednich gmin, ale również na tle samego Krakowa. To tutaj otwarto pierwszą w okolicy elektrownię miejską, wyprzedzając o kilka lat elektrownię krakowską. Znajdowało się tu 10% wszystkich zakładów przemysłowych będących w pobliżu stolicy Małopolski, a przez miasto przechodziły ważne szlaki handlowe. Obowiązywała szersza ordynacja wyborcza i niższe podatki, a społeczeństwo było zróżnicowane i tolerancyjne.

Hala targowa w Podgórzu, u zbiegu ulic 3 Maja, Kalwaryjskiej i Rejtana, lata 1910-1920. Fotografia pochodzi ze zbiorów serwisu Fotopolska.eu

Połączenie z Krakowem – kulisy wielkich negocjacji
Obywatele i włodarze Podgórza przez długi czas nie zgadzali się na połączenie z Krakowem. Szczególnie mieszkańcy podchodzili do takiego rozwiązania niechętnie, bojąc się utraty wywalczonych swobód obywatelskich i podniesienia podatków. Kraków przyłączał jednak wszystkie sąsiednie gminy, co zaczęło utrudniać rozwój samego Podgórza. Dodatkowo konieczne było przeprowadzenie kosztownych inwestycji (m.in. regulację Wisły po tragicznej powodzi, która zalała Podgórze w lipcu 1903 roku), a miasto już wcześniej zaciągnęło kilka pożyczek. Wszystko to sprawiło, że Rada Miasta Podgórza coraz przychylniej patrzyła na propozycję Juliusza Leo. Kluczowy okazał się …patriotyzm. Wizja silnego, rozwiniętego miasta, które będzie w stanie sięgnąć po niepodległość ostatecznie przekonała mieszkańców oraz rządzących. W przemówieniu wygłoszonym na moście Krakusa podczas oficjalnych uroczystości połączenia z Krakowem Franciszek Maryewski, ostatni burmistrz Podgórza, tak komentował podjętą decyzję: - Oby ta Wisła, która dotychczas dzieliła nie tylko nas, ale i dzielnice Polski, stała się symbolem zjednoczenia całego Narodu, oby ta krew braci naszych, która zabarwiła jej fale, stała się ogniwem łączności Narodu w jednej, wielkiej, wspólnej daj Boże niepodległej Ojczyźnie.

Cofnąć się, by wziąć rozpęd
Mimo wywalczenia szeregu przywilejów Podgórze nie rozwijało się już tak dynamicznie po połączeniu z Krakowem. Ceną za szeroki dostęp do kultury i nauki Krakowa był spowolniony rozwój gospodarczy. W późniejszych latach dynamiczny rozkwit rejonu przyczynił się do odbudowania jego wcześniejszej pozycji. Obecnie turyści zaciekawieni bogatą historią Podgórza coraz częściej zwiedzają już nie tylko popularny Kazimierz. – Chętnie odwiedzane są: Muzeum Sztuki Współczesnej, teatry (m.in. Teatr Piosenki Francuskiej oraz Teatr Figur), Galeria Sztuki Współczesnej Starmach czy Fabryka Schindlera. Podgórze zachwyca architekturą – neogotyckim kościołem św. Józefa, rynkiem z zabytkowymi kamienicami czy nowoczesną i popularną wśród zakochanych, Kładką Ojca Bernatka – opowiadana Zuzanna Waligóra, licencjonowany przewodnik turystyczny. Nowe inwestycje, rozbudowana sieć komunikacyjna oraz liczne tereny zielone przyciągnęły także mieszkańców. - Po ukończeniu studiów sama się tutaj przeprowadziłam. Poranny jogging po rezerwacie "Bonarka", niedzielne spacery po Parku Bednarskiego, zachody słońca na Kopcu Kraka i wieczory po tej lepszej stronie Kładki Ojca Bernatka mogę polecić z własnego doświadczenia – zdradza pani Zuzanna Waligóra. Na dzieci czekają tu przedszkola, bawialnie oraz specjalne zajęcia i widowiska prowadzone w Teatrze Jednej Miny. Dorośli do dyspozycji mają siłownie, Akademię Jogi, kina czy też centra wspinaczkowe. Restauracje, bary i kawiarnie urozmaicą natomiast niedzielny, rodzinny spacer.

W 1990 roku Podgórze zostało podzielone na nowe dzielnice, m.in. zostało wydzielone Podgórze Duchackie. To tutaj powstaje nowoczesne miejsce do zamieszkania Lokum Vista realizowane przez Lokum Deweloper.

Wizualizacja dziedzińca Lokum Vista.

Poznaj ofertę mieszkań Lokum Vista.

Cieszymy się, że nasza inwestycja powstaje w miejscu o tak ciekawej historii. Ma to istotny wpływ na kształtowanie współczesnych terenów miejskich. Podczas wyboru lokalizacji istotne dla nas były przede wszystkim obecne zalety tego obszaru. Lokum Vista znajduje się tak blisko centrum, że do Bulwarów Wiślanych czy na Kazimierz jesteśmy w stanie dotrzeć w niecałe 15 minut. Dodatkowo okolica posiada rozbudowaną infrastrukturę komunikacyjną, która pozwala na szybkie przemieszczanie się w każdy rejon Krakowa. Dzięki różnorodności obiektów kulturalnych Podgórze daje wiele możliwości spędzania czasu wolnego – z przyjaciółmi w kinie, restauracji czy kawiarni, a także z rodziną np. w parku. To sprawia, że okolica jest niejako miastem w mieście – jest tutaj wszystko, co potrzebne do życia
– komentuje Eryk Nalberczyński, dyrektor ds. sprzedaży Lokum Deweloper.

Czy takie wizje rozwoju stałyby dzisiaj przed tym rejonem, gdyby w 1915 roku nie doszło do połączenia z Krakowem? Tego nie dowiemy się nigdy. Patrząc z perspektywy obu miast, połączenie było dobrą decyzją, wbrew początkowym obawom Podgórzan. Dlatego na początku przyszłego roku, Juliusz Leo – twórca idei Wielkiego Krakowa zostanie uhonorowany pomnikiem, który stanie w okolicy Kładki Ojca Bernatka.

Zobacz pozostałe inwestycje Lokum Deweloper.

Polecane ogłoszenia:

Atrium Park Kraków Prądnik Biały
ul. Bociana 6A

Inwestycja zapewnia przyjazne dla mieszkańców miejsca i tereny rekreacyjne wewnątrz osiedla. Wyjątkowy element budynku to ogólnodostępny taras...ATRIUM PARK to nowoczesna enklawa mieszkaniowa zaprojektowana jako ciekawy zespół powiązanych ze sobą trzech budynków wielorodzinnych. Enklawę...

Kamienica NOVA Kraków Grzegórzki
ul. Prochowa 9
Tuż obok Starego Miasta i Bulwarów Wiślanych. Wyjątkowa inwestycja o wysokim standardzie wykończenia - elementy elewacji z naturalnego kamienia.Kamienica NOVA to luksusowy i elegancki budynek w znakomitej lokalizacji w centrum miasta – na granicy Kazimierza i Grzegórzek, przy kameralnej i...
Lema Kraków Grzegórzki (Dąbie)
ul. Lema 24

Lokalizacja inwestycji łączy w sobie szybki dojazd do centrum, dostęp do oferty handlowo-usługowej, bliskość atrakcji kulturalnych i sportowych...Marzysz o mieszkaniu w sąsiedztwie pięknych terenów rekreacyjnych? Nie chcesz rezygnować z szerokiej oferty handlowo-usługowej, atrakcji...

Vermelo Kraków Śródmieście
Al. 29 Listopada
VERMELO znajduje się zaledwie 2,5 kilometra od krakowskiego Rynku Głównego, przy Alei 29 Listopada – znakomitym miejscu do zamieszkania dla tych...
Osiedle #dobrego II etap Kraków Prądnik Czerwony
ul. Dobrego Pasterza 120
Bardzo dobra lokalizacjaOsiedle #dobrego powstaje w atrakcyjnej lokalizacji – korzystając z licznych linii autobusowych można stąd szybko i...
Steam Park Kraków Stare Miasto
ul. Rakowicka
Steam Park - Przestrzeń pełną parą W dzielnicy Stare Miasto pełną parą powstają apartamenty zanurzone w unikatowej zieleni. Ogród stworzony...
Słowiańskie Wzgórze II Kraków Prądnik Czerwony
ul. Marchołta 3
Inwestycja Słowiańskie Wzgórze II to jeden budynek mieszkalny 5 piętrowy, 5 kondygnacyjny (w tym jedna kondygnacja podziemna) zlokalizowany przy...
Osiedle dla Rodziny III etap Kraków Wzgórza Krzesławickie
ul. Niebyła
Zapraszamy do serca Wzgórz Krzesławickich, gdzie przy ul. Niebyłej trwają prace związane z budową inwestycji Osiedle dla Rodziny. Nasza propozycja...
Mała Góra Kraków Bieżanów-Prokocim
ul. Mała Góra
Szukasz mieszkania dobrze skomunikowanego z centrum miasta? Mamy dla Ciebie idealne rozwiązanie! Osiedle przy ul. Mała Góra na Nowym Bieżanowie...
Lokum Vista Kraków Podgórze Duchackie (Wola Duchacka)
ul. Walerego Sławka
Lokum Vista to propozycja dla osób ceniących wygodę życia i wysoki standard. Nowoczesne osiedle powstaje w południowej części Krakowa, w wyjątkowej...
ul. bpa A. Małysiaka Kraków Dębniki (Kliny)
ul. bpa A. Małysiaka
Marzysz o mieszkaniu w zielonej okolicy? Mamy dla Ciebie doskonałe rozwiązanie. Inwestycja przy ul. bpa A. Małysiaka to 7 kameralnych 3-piętrowych...
Zobacz wszystkie w Krakowie ›